Monday, 21 March 2011

వంటింటి వ్యర్థాలతో కంపోస్టు


కంపోస్టు ఎలా? అన్న ప్రశ్న ‘ఇంటి పంట’కు ఉపక్రమించిన వారిని ఇబ్బందిపెడుతోంది. సమస్య ఎక్కడ ఉందో పరిష్కారం కూడా అక్కడే ఉంటుంది! కంపోస్టును ఎక్కడికో వెళ్లి ప్రతిసారీ కొనుక్కోవడం ఎందుకు? మనమే.. మన ఇంట్లోనే తయారుచేసుకోవచ్చు!!
ఎట్లా అంటారా..? వెరీ సింపుల్!
వంటింట్లో చెత్తబుట్టలోకి చేరుతున్న వ్యర్థ పదార్థాలతోనే.. ‘నల్ల బంగారం’ తయారుచేసుకోవచ్చు!!
కూరగాయ తొక్కలు, పండ్ల తొక్కలు, ఆకుకూర వ్యర్థాలు.. అంతెందుకు మిగిలిపోయిన అన్నం, కూరలు... ఇంకా చెప్పాలంటే కుళ్లే స్వభావం ఉన్న ఏదైనా... కంపోస్టు తయారీకి వాడొచ్చు. రోజూ వంటింటి వ్యర్థాలను ఇంటి బయట ఒక మట్టి పాత్ర (కంపోస్టర్)లో వేస్తే 90 రోజుల్లో చక్కటి కంపోస్టు తయారవుతుంది.

పర్యావరణానికీ ఎంతో మేలు!
దీని వల్ల ‘ఇంటి పంట’కు ఇంటిపట్టునే చక్కటి సేంద్రియ ఎరువు తయారవ్వడమే కాదు.. మున్సిపాలిటీ వాళ్లకు తలనొప్పిగా, భారంగా మారిన చెత్త సమస్యకు మీ అంతట మీరే చక్కటి పరిష్కారం చూపుతున్నారన్నమాట. నలుగురూ ఈ విధంగా వంటింటి వ్యర్థాలను చెత్తబుట్టలో పడెయ్యకపోతే.. పర్యావరణానికీ ఎంతో మేలు జరుగుతుంది!

నిజమేనండీ..!! మున్సిపాలిటీ వాళ్లు చెత్తనంతా ఊరుబయట డంపింగ్ యార్డుల్లో కుమ్మరిస్తున్నారు. ఈ యార్డులు దుర్గంధం ముక్కుపుటాలను అదరగొట్టడంతో పాటు పర్యావరణానికి హాని చేస్తున్నాయి! అంటే.. వంటింటి వ్యర్థాలతో కంపోస్టు తయారుచేసే వారంతా పర్యావరణానికి మేలు చేస్తున్నట్లేనన్నమాట.

దుర్గంధం రాదు..!
అసలే ఇరుకు ఇళ్లు.. ఖాళీ స్తలాలుండే పల్లెల్లో చేయొచ్చు గానీ... ఇక్కడెక్కడ కంపోస్టు తయారుచేస్తాం? అన్న సందేహం మహానగరవాసులకూ అక్కర్లేదు. ఎందుకంటే.. పద్ధతి ప్రకారం కంపోస్టు చేస్తే.. వ్యర్థాలు మురిగే పరిస్థితి ఉండదు కాబట్టి.. దుర్వాసన రాదు. మట్టితో ప్రత్యేకంగా తయారుచేసిన పాత్ర (టెరక్రోట కంపోస్టర్)ను వాడి సులువుగా కంపోస్టును తయారుచేసుకోవచ్చు.

కంపోస్టర్‌ను ఉపయోగించేది ఇలా..

కంపోస్టర్ ద్వారా ఏరోబిక్ (ఆక్సిజన్ విరివిగా సోకే) పద్ధతిలో కంపోస్టు తయారవుతుంది. నిలువుగా ఒకదానిపై మరొకటి.. మూడు కుండలు పేర్చినట్టు ఉంటుంది.. కంపోస్టర్. వంటింటి వ్యర్థాలు (ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలను వేరుచేసి పారేయాలి) మొదట పైన కుండలో వేస్తుండాలి. నలుగురు సభ్యులున్న కుటుంబంలో వంటింటి నుంచి రోజుకు ముప్పావు కిలో నుంచి కిలో వరకూ తడి చెత్త వస్తుందని అంచనా. ఆ చెత్తతో 20 రోజుల్లో పైకుండ నిండుతుంది.

ఆ కుండను మధ్యలోకి మార్చి.. మధ్యలో కుండను పైకి పెట్టాలి. అదీ నిండాక... ఆ చెత్తను మధ్యలోని కుండలో పోయాలి. అదీ నిండాక అట్టడుగున ఉన్న కుండలోకి పోయాలి. ఇలా.. చేస్తే 3 నెలల్లో చక్కటి కంపోస్టు తయారవుతుంది. వ్యర్థ పదార్థాలతో.. నాణ్యమైన సేంద్రియ ఎరువు తయారైందన్న మాట. కంపోస్టు చక్కటి మట్టి వాసన వస్తుంది. ఇంతకన్నా పుష్కలంగా పోషకాలన్నీ ఉన్న సహజ ఎరువు మరేమీ ఉండదు!
-‘సాక్షి’ స్పెషల్ డెస్క్

మామూలు కుండలతోనూ కంపోస్టర్!
టెరక్రోట కంపోస్టర్లు అందుబాటులో లేనిచోట మామూలు కుండలతోనే కంపోస్టర్‌ను తయారుచేసుకోవచ్చు. 3 కుండలు తీసుకోండి... కార్పెంటర్ వద్ద డ్రిల్లింగ్ మిషన్‌తో మూడు కుండలకూ నాలుగు దిక్కులా (గాలి ఆడడం కోసం) నెమ్మదిగా చిన్నచిన్న బెజ్జాలు పెట్టించండి.

పైన పెట్టే రెండు కుండలకు.. అడుగున కూడా ఒక బెజ్జం పెట్టించండి. వ్యర్థాలలో ఉండే తడి ఊట ఏదైనా ఉంటే కిందికి దిగడానికే ఈ బెజ్జం. అట్టడుగున పెట్టే కుండకు అడుగున బెజ్జం అక్కర్లేదు. అంతే! కంపోస్టర్ సిద్ధం!! మరిన్ని వివరాల కోసం ఠీఠీఠీ.ఛ్చీజీడఛీఠఝఞ.ౌటజ/ sites/default/pdf/instruction3matka-web.pdf వెబ్ పేజీని చూడొచ్చు. అదనపు వివరాలకు 099164 26661(బెంగళూరు)కు ఫోన్ చేయొచ్చు.

తడి చెత్త.. పొడి చెత్త కలిపి వేయాలి!
వంటింటి వ్యర్థాలను కంపోస్టర్‌లో వేయడానికి రోజుకు 5 నిముషాలకన్నా పట్టదని ‘హైదరాబాద్ గోస్ గ్రీన్’ సంస్థకు చెందిన అభినవ్ గంగమళ్ల (74167 90905), హుదా మసూద్ అన్నారు. టెరక్రోట కంపోస్టర్లను వీరు గ్రేటర్ హైదరాబాద్ వాసులకు అందుబాటులోకి తెచ్చారు. తడి వ్యర్థాలను కంపోస్టర్‌లో వేసిన ప్రతిసారీ.. గుప్పెడు ఎండు ఆకులో లేదా రంపపు పొట్టో వేయాలి. ఇవి దొరక్కపోతే.. పాత న్యూస్ పేపర్‌ను సన్నటి పీలికలుగా చింపి కూడా వేయొచ్చు. తడి, పొడి వ్యర్థాలను వేసినప్పుడల్లా కలియతిప్పడం మరువరాదన్నారు.

సేంద్రియం వైపు.. జనం చూపు



రసాయనిక పురుగుమందుల అవశేషాలతో ఆహారం కలుషితమై ఆరోగ్యాన్ని హరిస్తున్న నేపథ్యంలో.. ఈ విషయాలు కాస్త తెలిసిన వారు పురుగుమందులు, రసాయనిక ఎరువులు వాడకుండా పెంచిన సేంద్రియ ఆహారోత్పత్తుల వైపు మళ్లుతున్నారు. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పాటు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో సైతం సేంద్రియ ఆహారోత్పత్తుల వినియోగం ఏటా 20-25 శాతం మేరకు పెరుగుతోంది. మన దేశంలో కూడా నగరాలు, పట్టణ ప్రాంతాల్లో సేంద్రియ ఆహారోత్పత్తుల వాడకం అంతకంతకూ పెరుగుతోంది. స్పెన్సర్స్ లాంటి పలు సూపర్ మార్కెట్లలో సేంద్రియ కూరగాయల కొనగోళ్లు ఇటీవల పెరుగుతున్నాయి. వీటి ధర మామూలు వాటికన్నా ఎక్కువే అయినా.. తర్వాత వచ్చే పరిణామాలకు రోగాలకు తగలేసేదానికన్నా తక్కువే కదా అని వీరి అభిప్రాయం.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజల్లో ఆరోగ్యదాయకమైన ఆహారం, పర్యావరణ పరిరక్షణ, కాలుష్య రహిత పరిసరాలపై చైతన్యం క్రమంగా పెరుగుతోంది. ఈ చైతన్యమే సేంద్రియ సేద్యంపై మక్కువ పెంచుతోంది. తాము పండించుకున్న ఆహారాన్నే తినాలన్న భావన, గ్రామీణాభివృద్ధి, ప్రకృతి పరిరక్షణ భావన సేంద్రియ సేద్యం విస్తరించడానికి దోహద పడుతోంది. సహజ సేద్యం భారతీయులకు అనాదిగా అలవాటైనదే. అయితే, వలస పాలనలో దేశీయ సాగు పద్ధతులు ధ్వంసమై వ్యవసాయ రంగం అస్తవ్యస్తమైంది. ఆ నేపధ్యంలో 1960వ దశకంలో రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందుల వాడకం ఉధృతంగా ప్రారంభమైన తర్వాత దిగుబడి పెరిగినా... క్రమంగా సమస్యలు ముప్పిరిగొని సంక్షోభానికి దారితీశాయి. రసాయనిక సేద్యం వల్ల వ్యవసాయోత్పత్తుల్లో పోషకాలు లోపించడం, రుచి తగ్గడం, పర్యావరణంపై ముఖ్యంగా నేలకు, పర్యావరణానికి తీరని హాని వాటిల్లుతుండడం వ్యవసాయ రంగంలో పెను సంక్షోభాలకు దారితీసింది.

ఈ విపరిణామాల నేపథ్యంలో ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో మన దేశంలో కూడా సేంద్రియ సేద్యంపై వివిధ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు దృష్టి సారించడం ప్రారంభించాయి. ఉత్తరాంచల్, సిక్కిం, మేఘాలయ వంటి ఈశాన్య రాష్ట్రాలు సేంద్రియ సేద్యాన్ని పూర్తిస్థాయిలో అందిపుచ్చుకున్నాయి. కర్నాటక, తమిళనాడు, కేరళ, బీహార్ సహా 11 రాష్ట్రాలు సేంద్రియ సేద్యం ప్రాధాన్యం గుర్తెరిగి స్పష్టమైన విధానాలను ప్రకటించాయి. రసాయనిక పురుగు మందులు, ఎరువులు వాడే అలవాటు తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలను గుర్తించి ఆయా ప్రాంతాల్లో సేంద్రియ సేద్యాన్ని పూర్తి స్థాయిలో ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. మన రాష్ట్రం సేంద్రియ సాగు విధానం ముసాయిదా మాత్రం ప్రకటించింది.

సేంద్రియ కూరగాయలు, పండ్ల వల్ల ఉపయోగాలు..

సూపర్ మార్కెట్లో రకరకాల ఉత్పత్తులు కనిపిస్తాయి.. ‘పిల్లలకు ప్రోటీన్లు, విటమిన్లు అందిస్తాయి, మా ఉత్పత్తుల్లో ఐరన్ పుష్కలంగా ఉంది.. మీ పిల్లలు బాగా పెరుగుతారని...’ ప్రకటనలు చూసి వందలు పోసి కొంటాం. కానీ, సేంద్రియ పద్ధతుల్లో పెంచిన కూరగాయలు, పండ్లలోనే ఇవి పుష్కలంగా ఉంటాయి. రసాయనిక ఎరువులు, పురుగుమందులతో పెంచిన ఉత్పత్తుల్లో 87 శాతం పోషకాలే ఉంటాయని ఒక అంచనా. సేంద్రియ పద్ధతుల్లో పెంచిన ఉత్పత్తుల్లో పోషకాలు పుష్కలం. రసాయనిక ఎరువులతో పెరిగిన కూరగాయలతో పోలిస్తే సేంద్రియ కూరగాయల్లో విటమిన్ సి, ఐరన్, మెగ్నీషియం, ఫాస్ఫరస్ ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇక రుచి సంగతి చెప్పన క్కర్లేదు. రసాయనాల అవశేషాలు ఉండవు కనుక రోగాలు అంటవు.

ఎందుకు ఇవి ఎక్కువగా దొరకవు?

ప్రభుత్వం రసాయనిక ఎరువులు, పురుగుమందులతో చేసే సేద్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నంతగా సేంద్రియ సేద్యాన్ని ప్రోత్సహించడం లేదు. ప్రభుత్వ ప్రాధాన్య రంగాల్లో సేంద్రియ సేద్యం లేదు! ఎకరానికి సరిపోయే రసాయనిక ఎరువులపై యూరియా, డీఏపీలపై ప్రభుత్వం కనీసం రూ.3 వేల సబ్సిడీ ఇస్తుంది. కానీ కంపోస్టుతో సేంద్రియ సేద్యం చేసే రైతుకు నేరుగా ఇస్తున్నదేమీ లేదు. సేంద్రియ సాగులో వ్యక్తిగత శ్రద్ధ మరింత అవసరం. రైతుకు శ్రమ కొంచెం ఎక్కువే. అయినా సేంద్రియ సేద్యంతో ఆరోగ్యదాయకమైన సహజాహారం పండించేందుకు కొందరు రైతులు కృషి చేస్తున్నారు. నిజానికి ఇక్కడే ఎగుమతుల మార్కెట్ మనకు లాభిస్తోంది.. అమెరికా, యూరప్ లాంటి దేశాల్లో లేబర్ కాస్ట్ ఎక్కువ కనుక సేంద్రియ ఉత్పత్తుల కోసం వారు భారత్ వంటి దేశాలపై ఆధారపడుతున్నారు. పంట పండించాక నిల్వ ఉంచడానికి రసాయనాలు వాడకుండా ఉండాలంటే ప్రాసెసింగ్, రవాణా సదుపాయాలు మెరుగ్గా ఉండాలి. మార్కెట్‌కు వెంటనే చేరేసే వ్యవస్థ ఉండాలి. సేంద్రియ సాగులో తొలినాళ్లలో దిగుబడి కొంతమేరకు తక్కువగా ఉంటుంది కనుక రైతుకు వాణిజ్య పరంగా గిట్టుబాటు కావాలంటే.. ప్రభుత్వం ఇటువంటి రైతులకు వెన్నుదన్నుగా నిలవాలి. రసాయనిక ఎరువులపై రాయితీ ఇస్తున్న ప్రభుత్వం.. సేంద్రియ ఎరువులు, సహజ ఔషధాల తయారీ, కొనుగోలుకు నేరుగా ప్రోత్సాహకాలను అందజేస్తే మేలు జరుగుతుంది.

మరి ఇంతేనా..

దేశవ్యాప్తంగా సేంద్రియ పంటల సాగు పెరుగుతోంది. ప్రధాన కారణం... ఎగుమతులు పెరగడం. అమెరికా, జపాన్, యూరప్ దేశాల్లో సేంద్రియ ఉత్పత్తులకు ఆదరణ పెరుగుతోంది. దీనితో పాటు ఎగుమతులపై దృష్టి పెట్టిన హైదరాబాద్‌లోని ‘శ్రేష్ట’ వంటి కొన్ని ప్రైవేటు సంస్థలు రైతులను ప్రోత్సహించి.. వారికి సదుపాయాలు కల్పించి సేంద్రియ పద్ధతుల్లో సాగు చేయిస్తున్నాయి. వీటి ఎగుమతుల మార్కెట్ ఏటా 13 శాతం పెరుగు తోంది. ప్రస్తుతం 50 బిలియన్ డాలర్లున్న ఈ మార్కెట్ 2014 కల్లా 96.5 బిలియన్ డాలర్లు దాటుతుందని అంచనా. దీనిలో అమెరికా వాటా 49 శాతం. ప్రాసెస్డ్ ఫుడ్ మినహాయిస్తే... కూరగాయలు, పండ్లదే 36 శాతం ఉంటుంది. అంటే మనకు కావల్సినంత గిరాకీ.

సేంద్రియ రైతుకు రాబడి ఎక్కువ

ఇక్కడో ఆకర్షణీయమైన అంశం ఏమిటంటే... రసాయనిక ఎరువులతో పండిన పంట దిగుబడులపై కన్నా సేంద్రియ ఆహారోత్పత్తులపై రైతులకు 30-40 శాతం ఎక్కువ రేటు వస్తుంది. మన దేశంలో కూడా (ముఖ్యంగా పట్టణాలు, నగరాల్లో) ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు పెరగడం, రసాయనాల అవశేషాల వల్ల ఆరోగ్యపరంగా కలిగే హాని గురించి అవగాహన పెరుగు తుండడంతో సేంద్రియ ఆహారోత్పత్తుల వాడకం ఊపందుకుంది, హైదరా బాద్ లాంటి నగరాల్లో వీటి వాడకం గణనీయంగా పెరిగింది. విడి గా సేంద్రియ మార్కెట్‌లు ఉండడమే కాదు.. కొన్ని రైతు బజార్లలో దాదాపు అన్ని పెద్ద సూపర్ మార్కెట్లలో ఈ కూరగాయలు దొరుకుతున్నాయి.

సేంద్రియ ఆహారంపై పెరుగుతున్న చైతన్యం

సేంద్రియ సాగు ద్వారా ఉత్పత్తయ్యే సహజాహారం చేసే మేలు గురించి అనేక స్వచ్ఛంద సంస్థలు ప్రజల్లో చైతన్యం తేవడానికి కృషిచేస్తున్నాయి. హైదరాబాద్ వంటి నగరాలలో ఇటువంటి ప్రకృతి ఆహారం స్టాళ్లు పెరుగు తున్నాయి. హైదరాబాద్‌లోని ఆర్టీసీ క్రాస్‌రోడ్స్‌లో ఒకే చోట నాలుగు స్టాళ్లు ఉన్నాయి. ఇప్పుడిప్పుడే కొనుగోళ్లు పెరుగుతున్నాయని ఒక స్టాల్ యజమాని రంగారావు ‘న్యూస్‌లైన్’కు తెలిపారు. గోధుమ గడ్డి, ముడి బియ్యం, కొరల్రు, జొన్న రవ్వ, రాగి పిండి అమ్మకాలు పెరిగినట్లు ఆయన వివరించారు. ఈ షాపుల్లో అన్ని రకాల తృణధాన్యాలు లభిస్తున్నాయి. సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం(సీఎస్‌ఏ) ఆధ్వర్యంలో హైదరాబాద్‌లోని తార్నాకలో ‘సహజాహారం’ పేరిట సేంద్రియ ఆహారోత్పత్తులు విక్రయిం చే స్టాల్ ఏర్పాటైంది. బియ్యం, పప్పుధాన్యాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు విక్రయిస్తున్నారు. డోర్ డెలివరీ సదుపాయం కూడా కల్పించారు. సేంద్రి య కూరగాయలను హైదరాబాద్‌లోని రెండు ప్రాంతాల్లో వ్యాన్‌లో తీసుకెళ్లి బుధ, శనివారాల్లో విక్రయిస్తున్నారు. మరికొన్ని ప్రాంతాలకు దశలవారీగా విస్తరించనున్నారు. తృణధాన్యాల సాగును మెదక్ తదితర జిల్లాల్లో ప్రోత్సహిస్తున్న దక్కన్ డెవలప్‌మెంట్ సొసైటీ హైదరాబాద్ నగరంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో సేంద్రియ తృణధాన్యాలను అందు బాటులోకి తెస్తోంది.

బియ్యం, గోధుమల్లోకన్నా కనీసం పది శాతం అధిక పోషకాలు తృణధాన్యాల్లో ఉంటాయని నిపుణులు చెప్తున్నారు. పూర్తిగా తృణ ధాన్యాలనే ఆహారంగా తీసుకుంటే సుగర్ వంటి వ్యాధులు బాధించని స్థాయికి తగ్గిపోయాయని కొందరు వైద్యులు చెప్తున్నారు. హైదరాబాద్ లోని సచివాలయం వద్ద మాజీ మంత్రి ముత్యంరెడ్డి ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటుచేసిన స్టాల్‌లో సేంద్రియ బియ్యం, కూరగాయలను అనుదినం సాయంత్రపు వేళల్లో విక్రయిస్తున్నారు. ఈ స్టాల్‌కు అమిత ప్రజాదరణ లభిస్తున్నది. ఇక కేంద్ర ప్రభుత్వం పదో పంచవర్ష ప్రణాళికలో దీని కోసం వంద కోట్లు కేటాయించింది. పదకొండవ పంచవర్ష ప్రణాళికలో ఇంకా బాగా దృష్టి పెడతామంటోంది.
పంతంగి రాంబాబు, ‘సాక్షి’ స్పెషల్ డెస్క్


సేంద్రియ సాగుపై ఏదీ పరిశోధన?

వ్యవసాయ పరిశోధనలకు ప్రభుత్వం ఏటా వేల కోట్లు ఖర్చు చేస్తూ సేంద్రియ సేద్యాన్ని పట్టించుకోకపోవడం సరికాదు. మా వంటి రైతులు సేంద్రియ సాగులో ఎంత అధిక దిగుబడులు సాధించి ఎన్ని అవార్డులు సంపాయించినా.. ఎంత చేసినా మాకు లాబ్ లేదు కాబట్టి నాన్ టెక్నికలే..! ప్రపంచం అంతా గుర్తిస్తున్న సేంద్రియ సేద్యంపై ఇప్పటికీ పరిశోధనా కేంద్రం ఒక్కటీ లేదంటే ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహం ఏ మేర ఉందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. సేంద్రియ రైతులకూ ఇన్‌పుట్ సబ్సిడీ ఇవ్వాలి. పరిశోధన జరిగి ఉంటే ‘సెర్ప్’ ఆధ్వర్యంలో జరుగుతున్న సేంద్రియ సాగు మరింత నిర్మాణాత్మకంగా, ఆచరణాత్మకంగా ఉండడానికి వీలయ్యేది.
గుడివాడ నాగరత్నం నాయుడు,
సేంద్రియ రైతు, తారామతిపేట, రంగారెడ్డి జిల్లా

సేంద్రియ సాగు విధానం ప్రకటించాలి

రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2008లో సేంద్రియ వ్యవ సాయ విధానంపై ముసాయిదా పత్రాన్ని వెలు వరించింది. అయితే దానిపై ఇంత వరకు చర్చ లేదు. సేంద్రియ సేద్యం చేస్తున్న రైతులు బయట కొనే ముడిసరుకులకే కాకుండా తాము స్వయంగా తయారుచేసుకున్న సేంద్రియ ఎరువులు, ఔషధా లకు కూడా సబ్సిడీ ఇచ్చి ప్రోత్సహించాలి. సహజ ఆహారంపై ప్రజల్లో చైతన్యం పెరుగు తోంది. రైతు సహకార సంఘాల తరఫున హైదరాబాద్‌లోని తార్నాకలో ఏర్పాటు చేసిన ‘సహజాహారం’ స్టాల్‌కు మంచి స్పందన లభిస్తోంది. రాష్ర్టవ్యాప్తంగా సేంద్రియ రైతు సహకార సంఘాలు ఉన్నాయి. తమ సంస్థ ఆధ్వర్యంలో విశాఖ, కరీంనగర్, నల్లగొండ, కర్నూలు, అనంతపురం, వరంగల్ జిల్లాలలోని 130 గ్రామాలలో సేంద్రియ పద్ధతుల్లో సాగు జరుగుతుంది.
డాక్టర్ జీవీ రామాంజనేయులు, ఎగ్జిక్యూటివ్ డెరైక్టర్
సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం(సీఎస్‌ఏ) హైదరాబాద్

దిగుబడి తగ్గినా ఆదాయం తగ్గదు!

సేంద్రియ సాగు ప్రారంభించే రైతులకు నేల సారం మెరు గయ్యే వరకూ ఒకటి రెండేళ్లపాటు రసాయనిక ఎరువులు, పురుగు మందులు వాడినప్పుడు వచ్చిన దిగుబడిలో 60 శాతం వస్తుంది. 3, 4 ఏళ్ల తర్వాత 90 నుంచి 95 శాతం దిగుబడి వస్తుంది. సేంద్రియ దిగుబడులకు అధిక ధర వస్తుంది కాబట్టి, రైతుకు లాభం ఇంచు మించు అదేస్థాయిలో నికరాదాయం వస్తుంది. కనీసం పిల్లలకైనా సేంద్రియ ఆహారం అందిస్తే రాబోయే తరం బాగుంటుంది. రైతులందర్నీ సేంద్రియ సేద్యం చేయమంటే ఆహార లభ్యత తగ్గి పోయే ప్రమాదముంది. ఎంపిక చేసిన ప్రాంతాల్లో సేంద్రియ సాగును ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించాలి.
డాక్టర్ బాబూ రతన్, సీనియర్ శాస్తవ్రేత్త , ఉద్యాన కళాశాల పరిశోధనా కేంద్రం, అనంతరాజు పేట, వైఎస్సార్ జిల్లా


‘ఇంటి పంట’ వ్యాప్తికి ‘సాక్షి’ యజ్ఞం

కూరగాయలు, ఆకుకూరల్లోకి విషం ఎట్లా చేరుతున్నదో తెలుసుకున్నాం కదా.. రసాయనాల బెడద తప్పించుకోవాలం టే సేంద్రియ సాగు పద్ధతులే దిక్కు. ఎవరో వచ్చి ఏదో చేస్తారని ఆశించి లాభం లేదు. పల్లెల్లో ఉండేవాళ్లే కాదు.. పట్నాల్లో.. నగరాల్లో కాపురం ఉంటున్న వాళ్లూ... ఎవరి ఇంటి దగ్గర వాళ్లు ఆరోగ్యదాయకంగా కూరగాయలు, ఆకుకూరలు పండించుకో వచ్చు. ఇదంతా కష్టం అనుకునేరు సుమా..! ఆరోగ్యమే మహా భాగ్యం కదా...! చాలా సులువుగా, శ్రమ లేకుండా మీ ఇంటి దగ్గర ఉన్న జాగాలోనే వీలైనన్ని మొక్కలు వేయండి. ఇంటి ముందో వెనకో ఖాళీ జాగా ఉంటే సరేసరి.

అంతగా స్థలం లేక పోయినా.. మేడ మీదైనా కూరగాయలు, ఆకుకూరలు ఎంచక్కా ఏడాది పొడవునా పెంచుకునే భేషైన మార్గాలున్నాయి. ఈ మహా ఆరోగ్య రక్షణ యజ్ఞంలో ‘సాక్షి’ మీకు తోడుంటుంది. నిపుణుల సలహాలు అడుగుదాం. ఇప్పటికే ఈ యజ్ఞం చేస్తున్న అదృష్టవం తుల్ని అడిగి వారి అనుభవాలు తెలుసుకుందాం. అనుభవాలు పంచుకుందాం. ఈ సదాశయంతోనే ‘ఇంటి పంట’ శీర్షికను మీ కోసం ‘సాక్షి’ ప్రారంభిస్తోంది. ప్రతి శుక్ర, శనివారాల్లో మీ నియోజకవర్గ పులవుట్ 3వ పేజీలో.. ‘ఇంటి పంట’ మిమ్మల్ని పలకరిస్తూ ఉంటుంది. కిచెన్ గార్డెన్ పెంచుకోవడానికి మరి మీరూ సిద్ధమవుతున్నారు కదూ...!
 ‘సాక్షి’ స్పెషల్ డెస్క్

సీజన్ల వారీగా ప్రణాళిక ప్రకారం విత్తనాలు


ఏ పంటలు.. ఎప్పుడెప్పుడు


ఇంటిపట్టునే ఆకుకూరలు, కూరగాయలు సాగుచేసుకోవడానికి ఇప్పుడిప్పుడే సిద్ధమవుతున్న వారు.. ఇప్పటికే పెంచడం ప్రారంభించిన వారిలో కూడా కొందరు తరచూ అడుగుతున్న ప్రశ్న ఇది!
ఈ పట్టికలో పేర్కొన్న విధంగా 12 విభాగాల్లో (కుండీల్లో లేదా మడుల్లోని ఒక్కో చదరపు అడుగు స్థలంలో) సీజన్ల వారీగా ప్రణాళిక ప్రకారం విత్తనాలు వేసుకుంటే... ఇంటిల్లిపాదికీ అవసరమైన కూరగాయలు, ఆకుకూరలు ఏడాది అంతా అందుబాటులో ఉంటాయి. అందరూ ఇదే వరుసలో వేసుకోవాలనేం లేదు. ఆయా కూరగాయలు, ఆకుకూరలపై ఇష్టాఇష్టాల ప్రకారం ఎవరికి వారు మార్పులు చేసుకోవచ్చు.

ఎండాకాలం: ఆనప, కాకర, బీర, పొట్లకాయ, గుమ్మడి, దొండ, బెండ, దోస, అన్ని రకాల ఆకుకూరలు..
వానాకాలం: అన్ని రకాల ఆకుకూరలు, వంగ, బెండ, గోరుచిక్కుడు, బీర, కాకర..
చలికాలం: బఠాణీలు, చిక్కుడు, టమాటా, క్యాబేజి, క్యాలీఫ్లవర్, ఆలుగడ్డలు, బీన్స్, క్యారట్..
ఎండలో / ఎక్కువ కాంతిలో పెరిగేవి: వంగ, టమాటా, మిరప..
నీడలో పెరిగేవి / నీడను ఇష్టపడేవి: చాలామటుకు ఆకుకూరలు, ఆవాలు, క్యాబేజి, క్యారట్, ముల్లంగి, చిలకడ దుంప మొక్కలు..
నిజానికి.. కొన్ని జాగ్రత్తలు పాటించగలిగితే.. ఇంటిపట్టున ఏ కాలంలోనైనా ఏ పంటలైనా సాగుచేసుకోవడానికి పెద్ద అడ్డంకులేమీ ఉండవు. అయితే.. పంటల సహజ స్వభావానికి విరుద్ధంగా ఆయా పంటల.. అననుకూల వాతావరణంలో పంటలు పండించాలంటే.. ఆయా పంటల ప్రత్యేక లక్షణాలు గ్రహించి, తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు.. క్యారట్, క్యాబేజీ వంటి పంటలు సాధారణంగా చలికాలంలో/ శీతాకాలంలో చక్కగా పెరుగుతాయి. అధిక ఉష్ణాన్ని తట్టుకోలేకపోవడం వీటి సహజ లక్షణం. ఈ రెండు పంటలు చలికాలం పోయాక సాగు ప్రారంభిస్తే.. దిగుబడి అసలు రాకపోవచ్చు. మిగతా పంటలేవైనా ఏ కాలంలోనైనా విత్తుకోవచ్చు. అయితే, వాటికి బాగా అనుకూలంగా ఉన్న సీజన్‌లో దిగుబడి బాగా వస్తుంది. అననుకూల కాలంలో దిగుబడి ఓ మోస్తరుగా వస్తుంది. అంతే తేడా!
ఆకుకూరలు నెల రోజుల్లో కోతకు వస్తాయి. రెండు నెలలపాటు దిగుబడినిస్తాయి. బెండ విత్తిన నెలకు కాపుకొస్తుంది. 3 నెలలు కాస్తుంది. మిగతా కూరగాయ మొక్కలు దాదాపు 2 నెలలకు కాపుకొస్తాయి. 2 నెలలపాటు దిగుబడినిస్తాయి. మిరప మొక్కలు రెండు (రెండు నెలలకోసారి) వేసుకుంటే కుటుంబానికి సరిపోతాయి. కొత్తిమీర, పుదీన కుండీలు / మడుల అంచుల్లో చల్లుకుంటే సరిపోతాయి. ఎండాకాలంలో, ముఖ్యంగా టెరస్‌ల్రపై, కూరగాయల మొక్కలు పెంచాలనుకుంటే షేడ్‌నెట్‌తో ఎండ నుంచి రక్షణ కల్పించాలి. సెల్ఫ్ వాటరింగ్ పాట్స్‌ను/ మడులను ఏర్పాటుచేసుకోవచ్చు.
- సాక్షి స్పెషల్ డెస్క్

సందేహాలున్నాయా?
‘ఇంటి పంట’ పాఠకుల సందేహాలకు, సమస్యలకు సమాధానాలివ్వడానికి నిపుణులు నిత్యం అందుబాటులో ఉంటారు.
సికింద్రాబాద్ తార్నాకలోని సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం కార్యాలయంలో 040- 27014302 / 27017735 ఫోన్లలో నిపుణులు నిత్యం అందుబాటులో ఉంటారు. అన్ని పనిదినాల్లో సాయంత్రం 3 గం. నుంచి 6 గం. వరకూ ఫోన్ చేయవచ్చు.
హైదరాబాద్ పబ్లిక్ గార్డెన్స్‌లోని అగ్రి. హార్టికల్చరల్ సొసైటీ అధ్యక్షులు మిద్దెల అనంతరెడ్డిని 92461 08262 నంబరులో మధ్యాహ్నం 2 గం. నుంచి 4 గం. వరకూ సంప్రదించవచ్చు.

intipanta@googlegroups.com
‘ఇంటిపంట’ పాఠకులు సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం, అగ్రి. హార్టికల్చరల్ సొసైటీకి చెందిన నిపుణులను సంప్రదించడం కోసం ఇకపై గూగుల్‌గ్రూప్స్.కామ్‌ను వినియోగించుకోవచ్చు. ఇంటిపంటల సాగులో తమ అనుభవాలను ఇతరులతో పంచుకోవాలనుకునే వారు కూడా ఈ గ్రూప్ మెయిల్‌ను వినియోగించుకోవచ్చు.

intipanta@googlegroups.comకు మెయిల్ పంపితే చాలు ఈ గ్రూప్‌లో సభ్యులైపోవచ్చు. సభ్యుల్లో ఎవరు మరెవరికి మెయిల్ ఇచ్చినా.. దాని కాపీ ఆటోమేటిక్‌గా అందరికీ వస్తుంది. ఎవరైనా ఒక ప్రశ్నను నిపుణులను అడిగి సమాధానం పొందితే.. అది వారితో పాటు గ్రూప్‌లో సభ్యులందరికీ కూడా తెలుస్తుందన్న మాట!

కథనాలన్నీ ఒకేచోట..!
ఇంటి పంట
‘ఇంటి పంట’ శీర్షికలో కొన్ని వారాలుగా ప్రచురితమవుతున్న కథనాలన్నీ ఎక్కడ అందుబాటులో ఉంటాయి? అని కొందరు పాఠకులు అడుగుతున్నారు. వారి కోరిక మేరకు పాత కథనాలన్నిటినీ అందుబాటులో ఉంచాం. ఠీఠీఠీ.ట్చజుటజిజీ.ఛిౌఝ హోమ్ పేజీలో కుడి వైపున ఉన్న ‘ఇంటి పంట’ ఐకాన్‌ను క్లిక్ చేస్తే ఇంటి పంట కథనాలు కనిపిస్తాయి.

తనకు తానే నీరుపోసుకునే మడి


ఎండలు ముదురుతున్నాయనగానే..కూరగాయలు, ఆకుకూరల మడులకు, కుండీలకు రోజుకురెండు పూటలా నీళ్లుపోయాల్సి వస్తుందేమోనన్న ఆలోచనమదిలో మెదులుతుంది. అపార్ట్‌మెంట్లలో నివసించే వారురోజుకు రెండుపూటలా మేడ మీదకు వెళ్లి నీళ్లుపోసిరావాలంటే.. లిఫ్టు ఉన్నా సరే.. కొంచెం ఇబ్బందిగానేఉంటుంది. గ్రూప్ హౌస్‌లలో నివసించే వారికి లిఫ్టుఅందుబాటులో ఉండకపోవచ్చు. రెండు, మూడుఅంతస్థులు మెట్లెక్కి వెళ్లి రెండు పూటలా నీరు పోయడం కన్నా..కుండీలు వద్దు.. కూరగాయలు వద్దు.. అనిపించడం సహజం.

అంతెందుకు.. పెరట్లో ఉన్న మడులు, కుండీలకైనా రోజూ రెండుపూటలా నీరు పోయాల్సిరావడం.. ఇంట్లో అందరూ బీజీగా ఉండే ఈరోజుల్లో యాతనే కదా..? ఇలా ఆలోచిస్తుంటే... రోజూ నీళ్లు పోయాల్సిన అవసరం లేనికుండీలు లేదా మడులు ఉంటే బాగుంటుంది అనిపిస్తోంది.. కదూ..! ఆలోచనకు సృజనాత్మకత జోడిస్తే ఏదైనా సాధ్యమే!అదుగో... అటువంటి చక్కటి పరిష్కారాలను మన ముందుకుతెస్తున్నది ‘హైదరాబాద్ గోస్ గ్రీన్’ సంస్థ.ముచ్చటగా..హుదా మసూద్ తన ఇంటిపైన ఏరాసిన తమకు తామే నీరుపోసుకునే (సెల్ఫ్ వాటరింగ్) కుండీలు, మడులుముచ్చటగొలుపుతున్నాయి. ఒకసారి పోసిన నీరు మొత్తాన్నీ ఆరోజేవినియోగించుకోవడం కాకుండా... ఆ నీటిని అడుగున నిల్వచేసుకొనిఅనేక రోజులపాటు వినియోగించుకోవడం వీటి ప్రత్యేకత. ఖాళీప్లాస్టిక్ సీసాలు రెండిటిని వినియోగించి సెల్ఫ్‌వాటరింగ్ బాటిల్ పాట్‌ను తయారు చేశారు.

ప్లాస్టిక్ కుండీకి అడుగున మరో చిన్న కుండీనిఅమర్చి.. ఒకసారి పోసిన నీటిని కొద్దిరోజులపాటు వినియోగించుకునే విధంగాఏరాఠ956?టు చేశారు. పాలిథిన్ షీట్ మధ్యలో ఇటుకలమడిని ఏరాసి.. నీటిని నిల్వచేసుకొని..కొన్ని రోజుల తరబడి ఆ నీటినివినియోగించుకునేలా వినూత్నంగా చిన్న మడిని ఏరాయడంఆసక్తిగొలుపుతోంది. అడుగున్నర ఎత్తున్న ప్లాస్టిక్ టబ్‌లో అడుగున.. 3పెద్ద ఖాళీ ప్లాస్టిక్ సీసాలను తగినవిధంగా కత్తిరించి అమర్చి.. సెల్ఫ్‌వాటరింగ్ టబ్‌ను తయారుచేశారు.... కుండీ అయినా, టబ్ అయినా,మడి అయినా.. వర్మీ కంపోస్టు, కొబ్బరి పొట్టు (సమాన పాళ్లలో)మిశ్రమంపై నేరుగా ఎండపడకుండా.. ఏదో ఒక ఎండువ్యర్థపదార్థాన్ని ఆమె కప్పుతున్నారు. ఈ ప్రక్రియను ‘మల్చింగ్’అంటారు. పాత పరుపు అడుగున ఉన్న కొబ్బరి పీచును,ఎండుఆకులను మల్చింగ్‌కు వాడుతున్నారు. టెరస్‌ల్రపై చోటంతా వృథాయేనా..?ఖాళీ ప్లాస్టిక్ సీసాకు నిలువెల్లా బెజ్జాలు పెట్టి మడి లేదా కుండీలోఉంచారు. ఈ సీసా ఖాళీగానే ఉంటుంది. ఆ బెజ్జాల ద్వారా మడి లేదాకుండీలోని కంపోస్టు, కొబ్బరి పొట్టు మిశ్రమం... తద్వారా మొక్క వేళ్లుచక్కగా గాలిపోసుకుంటాయని హుదా మసూద్ (huda@hyderabadgoesgreen.com) తెలిపారు. టెరస్‌ల్రపైన చోటంతా వృథాఅవుతున్నదని అంటూ.. కొంచెం శ్రద్ధతో చక్కగా ఏడాదిపొడవునాకూరగాయలు, ఆకుకూరలు పెంచుకోవడానికి ఈ చోటును సమర్థంగావినియోగించుకోవాలని ఆమె పక్కా భవనాల యజమానులకు,వాటిలో నివసిస్తున్న వారికి సూచిస్తున్నారు.

అరుగుల, సెలరీ వంటివిదేశీ ఆకుకూరలను కూడా ఆమె శ్రద్ధగా పెంచుతున్నారు. సలాడ్లలో,కూరల్లో తాజాగా వినియోగించుకోవడానికి వీలుగా వేసవిలోనూసులువుగా వివిధ మొక్కలు పెంచుకోవచ్చన్నారు. - సాక్షి సెషల్ డెస్క్

అపూర్వ సదన..రేపు, ఎల్లుండీ వర్క్‌షాపులు..‘ఇంటి పంట’ యజ్ఞంలో పాలుపంచుకుంటున్న వారిలోఅవగాహనను మరింత పరిపుష్టం చేయడానికి ఈ వారం నుంచే‘సాక్షి’ ఆధ్వర్యంలో ఈనెల 5 నుంచి వర్క్‌షాపులునిర్వహించబోతున్న విషయం తెలిసిందే. వర్క్‌షాపు తేదీప్రకటించిన తర్వాత ‘ఇంటిపంట’పై ఆసక్తిగల పాఠకులువందలాదిగా ఫోన్లుచేసి పేర్లు నమోదుచేసుకుంటున్నారు. ప్రజలనుంచి లభించిన అపూర్వ సదనను దృష్టిలో ఉంచుకొని..రెండోరోజు (మార్చి 6వ తేదీ ఆదివారం) కూడా వర్క్‌షాపునిర్వహించాలని నిర్ణయించాం.

తొలి వర్క్‌షాపు మార్చి 5వ తేదీ (శనివారం) సాయంత్రం 4గంటల నుంచి 6 గంటల వరకూ.. హైదరాబాద్ నడిబొడ్డున పబ్లిక్‌గార్డెన్స్‌లోని ‘అగ్రి.హార్టికల్చరల్ సొసైటీ’ ఆవరణలో యధావిధిగాజరుగుతుంది. అదేవిధంగా మార్చి 6వ తేదీ ఆదివారం ఉదయం11 గంటల నుంచి 1 గంట వరకూఅదే వేదికపై వర్క్‌షాపుజరుగుతుంది. ప్రవేశం ఉచితం. నిపుణులతో ముఖాముఖిచర్చించవచ్చు. ‘ఇంటి పంట’కు అవసరమైన కుండీలు, విత్తనాలు,వర్మీ కంపోస్టు, వర్మీవాష్, మట్టి మిశ్రమంతోపాటు టెరక్రోటకంపోస్టర్లు కూడా లభిస్తాయి.
- ఎడిటర్

ఖాళీ బాటిళ్లతోనూ...

ఖాళీ బాటిళ్లతో ఇలా తయారుచేసిన సెల్ఫ్ వాటరింగ్ పాట్‌లలోమొక్కలు పెంచవచ్చ్చు.. ఇందుకు లీటరున్నర ఖాళీ ప్లాస్టిక్ బాటిల్స్‌రెండు కావాలి. కత్తిరించిన బాటిల్ అడుగు భాగానికి కొబ్బరి తాడుచుట్టాలి (త్వరగా వేడెక్కకుండా ఉండడానికి, బలంగా ఉండడానికేతాడు చుట్టడం).. మరో బాటిల్ అడుగు కోసేసి.. పై భాగానికిపురికొస చుట్టాలి. ఫొటోలో ఉన్నట్లు.. బాటిల్‌కు అంగుళానికో చోటచీల్చాలి.

అడుగున మూతను కొంచెం వదులు చేయాలి. ఆ తర్వాత..అడుగు బాటిల్‌లో నీళ్లు సోసి.. పై బాటిల్‌లో మట్టిపోసి.. మొక్కలుపెట్టాలి... అంతే! ఎండాకాలమైనా.. వారానికి రెండు రోజులు నీరుపోస్తే చాలు... మొక్క తనకు అవసరమైనప్పుడు మట్టి ద్వారా అడుగునుంచి నీటిని తీసుకుంటుందన్నమాట!

ఉన్నత విద్య చదివి..!

పర్యావరణానికి చేటు చేయని వివిధఉత్తులను ప్రజలకు అందుబాటులోకితెస్తోంది ‘హైదరాబాద్ గోస్ గ్రీన్’(www.hyderabadgoesgreen.com)సంస్థ. హైదరాబాద్ కేంద్రంగాపనిచేస్తున్న ఈ సంస్థను ఉన్నతవిద్యావంతులైన అభినవ్ గంగుమళ్ల (74167 90905), హుదామసూద్ నిర్వహిస్తున్నారు. వంటింటి వ్యర్థాలను సేంద్రియఎరువుగా మార్చే టెరక్రోట కంపోస్టర్లు, నూలు వ్యర్థాలతోక్యారీబ్యాగ్‌లు, హోలీ సంబరాల కోసం సహజ రంగులతోపాటు‘తనకు తానే నీరుపోసుకునే కుండీ’ (సెల్ఫ్ వాటరింగ్ పాట్)లనుప్రజలకు అందుబాటులోకి తెస్తున్నారు.

అంతేకాదండోయ్..సేంద్రియ కూరగాయలు, ఆకుకూరలు ఇంటిపట్టునేపండించుకోవాలనుకునే వారి ఇళ్లకు వచ్చి..ఆ చోటుకు తగిన రీతిలోకుండీలు, మడులను ఏరాయడం.. పంచగవ్య.. అరుదైనఔషధ మొక్కలను అడిగిన వారి ఇంటికితెచ్చివ్వడం.. వీరు పనిగా పెట్టుకున్నారు.

ముంబై ఐఐటీలో ఎంటెక్ చేసిన అభినవ్,దంత వైద్యంలో పట్టాపుచ్చుకున్న హుదామసూద్ సంప్రదాయక ఉద్యోగాలువదలిపెట్టి.. పర్యావరణ సహనుపెంపొందించే పనిని మక్కువతోఎంచుకున్నారు. ఇష్టపడి చేస్తున్న ఈ పని తమకు ఎంతో సంతృప్తినిఇవ్వడంతోపాటు.. గిట్టుబాటుగానూ ఉందని చెప్తున్నారు! సెల్ఫ్ వాటరింగ్ స్క్వేర్‌ఫుట్ గార్డెన్(మడుల)ను గ్రేటర్‌హైదరాబాద్ ప్రాంతంలో అడిగిన వారి ఇంటికి వచ్చి వెంటనేఅమర్చగలమని, సెల్ఫ్ వాటరింగ్ పాట్స్, టబ్స్‌ను అమర్చడానికిమరో రెండు వారాల సమయం అవసరమవుతుందని అభినవ్ తెలిపారు. గ్రేటర్ హైదరాబాద్ పరిధిలో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్నా.. స్థానికులెవరైనా ముందుకు వస్తే రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో కూడా సేవలందించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నామంటున్నారు.


‘ఇంటిపంట’ నిపుణులను సంప్రదించవచ్చు‘ఇంటి పంట’ పాఠకుల మదిలో తలెత్తుతున్న సందేహాలకు,సమస్యలకు సమాధానాలివ్వడానికి నిపుణులు నిత్యంఅందుబాటులో ఉంటారు. సికింద్రాబాద్ తార్నాకలోని సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రంకార్యాలయంలో 040- 27014302 / 27017735 ఫోన్లలోనిపుణులు నిత్యం అందుబాటులో ఉంటారు. అన్ని పనిదినాల్లోసాయంత్రం 3 గం. నుంచి 6 గం. వరకూ ఫోన్ చేయవచ్చు. ్ల%హైదరాబాద్ పబ్లిక్ గార్డెన్స్‌లోని అగ్రి. హార్టికల్చరల్ సొసైటీఅధ్యక్షులు మిద్దెల అనంతరెడ్డిని 92461 08262 నంబరులోసాయంత్రం 2 గం. నుంచి 4 గం. వరకూ సంప్రదించవచ్చు.

intipanta@googlegroups.com‘ఇంటిపంట’ పాఠకులు సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రం, అగ్రి.హార్టికల్చరల్ సొసైటీకి చెందిన నిపుణులను సంప్రదించడంకోసం ఇకపై గూగుల్‌గ్రూప్స్.కామ్‌ను వినియోగించుకోవచ్చు.ఇంటిపంటల సాగులో తమ అనుభవాలను ఇతరులతోపంచుకోవాలనుకునే వారు కూడా ఈ గ్రూప్ మెయిల్‌నువినియోగించుకోవచ్చు.

intipanta@googlegroups.comకుమెయిల్ పంపితే చాలు ఈ గ్రూప్‌లో సభ్యులైపోవచ్చు. సభ్యుల్లోఎవరు మరెవరికి మెయిల్ ఇచ్చినా.. దాని కాపీ ఆటోమేటిక్‌గాఅందరికీ వస్తుంది. ఎవరైనా ఒక ప్రశ్నను నిపుణులను అడిగిసమాధానం పొందితే.. అది వారితో పాటు గ్రూప్‌లోసభ్యులందరికీ కూడా తెలుస్తుందన్న మాట!

తియ్యటి దివ్యౌషధం


విష రసాయనాలు వాడకుండా ఇంటిపట్టునే సేంద్రియ పద్ధతుల్లో వివిధ రకాల కూరగాయలు, ఆకుకూరలు పండించుకోవడం ఎలాగో ‘ఇంటి పంట’ శీర్షికలో గత రెండు నెలలుగా చర్చించుకుంటున్నాం కదా.. ఆరోగ్యానికి హాని కలిగించని స్వచ్ఛమైన ఆహారం ఉన్నంతలో తమకు తామే పండించుకోవాలన్న తపన నగరాలు- పట్టణాల్లో నివసించేవారిలో కూడా నానాటికీ పెరుగుతోంది.

‘ఇంటి పంట’ కథనాలకు రాష్ట్రం నలుమూలల నుంచి పాఠకులు స్పందిస్తున్నారు. అయితే, ‘ఇంటి పంట’లతో పాటు అతిముఖ్యమైన కొన్ని ఔషధ మొక్కలు కూడా పెంచుకుంటే బాగుంటుందన్న అభిలాషను కొందరు పాఠకులు వ్యక్తంచేస్తున్నారు. వారి కోరిక మేరకు.. అందరి ఇళ్లలో ఇప్పటికే అందుబాటులో ఉండే తులసి వంటి ఔషధ మొక్కలను కాకుండా... కొన్ని అరుదైన ఔషధ మొక్కలను పాఠకులకు పరిచయం చేయాలని ‘సాక్షి’ భావిస్తోంది. ఈ పరంపరలో ‘స్టీవియా’ మొదటిది.

స్టీవియా... మధుమేహం ఉన్న వారూ నిర్భీతిగా తియ్యదనాన్ని ఆస్వాదించడానికి అవకాశం కల్పిస్తున్న అరుదైన మొక్క ఇది. తెలుగులో దీన్ని ‘తీపి మొక్క’ అనొచ్చు. మధుమేహాన్ని బొత్తిగా పెంచని మహా తీపి ఔషధ మొక్క ఇది! చక్కెరకన్నా ఎన్నో రెట్లు ఎక్కువ తీపినిచ్చే ఈ మొక్క.. అసలు ఏమాత్రం షుగర్‌ను పెంచదంటే ఆశ్చర్యం కలగొచ్చు.. కానీ ఇది నిజంగా నిజం!!

ఆసియాలో పుట్టిన ఈ మొక్క దక్షిణ అమెరికా అడవుల్లో వర్థిల్లింది. రెండొందల ఏళ్లుగా గిరిజనులు వాడుతున్న ఈ మొక్క గురించి జపాన్, కొరియా వంటి దేశాల్లో విస్తృతంగా పరిశోధన జరుగుతోంది. దీన్ని పొలాల్లో.. ఇంటి పట్టున కుండీలు, మడుల్లోనూ స్టీవియాను నిక్షేపంగా పెంచవచ్చు. రెండు నుంచి రెండున్నర అడుగుల ఎత్తు పెరుగుతుంది. 3 నెలల్లో కోతకు వస్తుంది. పూత కనిపించగానే మొక్కను కత్తిరించవచ్చు. దీన్ని ఒకసారి తెచ్చుకొని నాటితే చాలు. తామర తంపరగా పిలకలు వస్తూనే ఉంటాయి. కొమ్మను తుంచి నాటినా సులభంగానే 10 - 15 రోజుల్లో వేరుపోసుకుంటుంది. అంటే.. ఈ తీపిమొక్కను మళ్లీ మళ్లీ కొనుక్కోనక్కర్లేదన్న మాట! సాధారణంగా ఎండను ఇష్టపడే ఈ మొక్క.. 35 డిగ్రీలకు మించిన వేడిని భరించలేదు. పొలాల్లో సాగుచేస్తే స్ప్రింక్లర్లు అమర్చుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఇంటి వద్ద, మేడపైన కుండీలు, మడుల్లో నిస్సందేహంగా పెంచుకోవచ్చు. ఎండ తక్కువగా తగిలే చోట అంతగా ఎత్తు పెరగకపోవచ్చు. 35 డిగ్రీలకన్నా ఎక్కువ వేడి ఉండేపనైతే షేడ్‌నెట్ ఏర్పాటుచేసుకుంటే.. ఏ కాలంలోనైనా స్టీవియా తియ్యటి ఆకులు , మధుమేహం ఉన్న వారితో సహా, ఇంటిల్లిపాదికీ నోరూరిస్తూనే ఉంటాయి! స్టీవియా ఆకులు, కాండం కూడా ఔషధగుణాలు కలిగి ఉన్న మొక్క. ఇందులో వృథా పోయేదేమీ ఉండదు.

టీ / కాఫీల్లో.. స్వీట్లలో..
స్టీవియా పొడిని, లేదా ఆకులను టీ, కాఫీ, శీతలపానీయాల్లో.. ఒకటేమిటి తియ్యటి పిండివంటల్లోనూ పంచదార / బెల్లానికి బదులుగా వాడుకోవచ్చు. పచ్చి ఆకులు తినొచ్చు. ఆకును కొంచెం కొరికి బుగ్గన పెట్టుకుంటే.. తియ్యటి తాజాదనాన్నిస్తుంది. దీంట్లో ఒక్క కేలరీకూడా లేదు. తక్కువ కేలరీలు తినాలకునే వారికి ఎంతో ఉపకరిస్తుంది. కూరల్లో కూడా వేసుకోవచ్చు! ఔషధంలా మాత్రమే కాకుండా.. ఫుడ్ సప్లిమెంట్‌గా ఇంటిల్లిపాదీ వాడుకోవడానికి వీలైన మొక్క స్టీవియా.

స్టీవియా జ్యూస్
స్టీవియా ఆకులు, కాండం పొడితో రసం తయారుచేసుకొని.. ఫ్రిజ్‌లో 3 వారాల వరకూ నిల్వ చేసుకొని అవసరమైనప్పుడల్లా వాడుకోవచ్చు. కప్పు పొడికి 5 కప్పుల నీరు జోడించి 15 - 20 నిమిషాలు మరగకాయాలి. ఆ తర్వాత 12 గంటల పాటు దానికదే చల్లారనివ్వాలి. వడకట్టి వాడుకోవచ్చు. ఫ్రిజ్‌లో కాకుండా నిల్వచేయాలంటే.. ప్రిజర్వేటివ్‌లు కలపాల్సి ఉంటుంది. అయితే, తాజాగా వాడుకోవడమే ఉత్తమం.

ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన విశ్రాంత ఇంజనీర్
స్టీవియాను హైదరాబాద్‌లో నివసిస్తున్న కలవలపల్లి వెంకట రమణారావు (93911 57340 / 040- 23811220) అనే విశ్రాంత ఇంజనీర్ తెలుగునాట ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. ఆయన స్వయంగా రంగారెడ్డి

ఇది సర్వరోగ నివారిణి!

స్టీవియా మధుమేహం ఉన్న వారికే కాదు.. అందరికీ దివ్యమైన సంపూర్ణ ఔషధం. ప్రపంచ ఆహార సంస్థ, జాతీయ పోషకాహార సంస్థ దీన్ని ఆమోదించాయి. సర్వరోగ నివారిణి. స్టీవియా పొడి చక్కెర కన్నా 20-30 రెట్టు తియ్యనిది. దీని రసం చక్కెర కన్నా వంద రెట్లు తియ్యగా ఉంటుంది. రిఫైన్డ్ వైట్ స్టీవియా పౌడర్ ఇంకా ఎక్కువ తియ్యగా ఉంటుంది. ఇది యాంటీ బాక్టీరియల్, యాంటీ వైరల్. లివర్‌లో మలినాలను శుద్ధిచేయడంతోపాటు ఎన్నో వ్యాధులను పారదోలుతుంది.

నాకు తెలిసిన నలుగురికి కేన్సర్ కూడా నయమైంది. ప్లేట్‌లెట్స్ వంటి తీవ్ర వ్యాధులూ తగ్గుతున్నాయి. వీటికి నా దగ్గర రుజువులున్నాయి. అద్భుతమైన ఈ ఫలితాలు చూసి.. ప్రభుత్వ రంగ సూపర్‌స్పెషాలిటీ వైద్యులు ప్రత్యేక పరిశోధనలు ప్రారంభించారు. ఈ దివ్యౌషధాన్ని నలుగురికీ అందుబాటులోకి తేవడంతో నా జన్మ ధన్యమైంది.
- కలవలపల్లి వెంకట రమణారావు, హైదరాబాద్

నిస్సందేహంగా వాడొచ్చు

రెండొందల ఏళ్ల నుంచి దక్షిణ అమెరికాలో గిరిజనులు వాడుతున్న ఈ మొక్కను తదనంతరకాలంలో అనేక దేశాల్లో వాడుతున్నారు. స్వీట్ తినలేం అనుకునే మధుమేహ రోగులు కూడా నిస్సందేహంగా వాడొచ్చు. ఇందులో కాలరీలు లేవు. షుగర్‌ను పెంచదు. పానీయాల్లోనే కాకుండా స్వీట్లలోనూ వాడొచ్చు. జపాన్, కొరియాల్లో దీనిపై విస్తృతంగా పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. స్టీవియా మొక్కను పొలాల్లోనే కాదు.. కుండీల్లోనూ చక్కగా పెంచుకోవచ్చు. విదేశీ మార్కెట్లలోనూ స్టీవియాకు గిరాకీ ఉంది.
- డాక్టర్ కొండపల్లి నరసింహారెడ్డి (98480 21691),
ఆయుర్వేద వైద్య నిపుణులు

రేపు ఉప్పల్‌లో ‘ఇంటి పంట’ వర్క్‌షాప్

‘ఇంటి పంట’ యజ్ఞంలో భాగంగా ‘సాక్షి’ ఆధ్వర్యంలో ఈనెల 19వ తేదీ (శనివారం)న సాయంత్రం 4 గంటల నుంచి 6 గంటల వరకూ ఉప్పల్ మెయిన్ రోడ్డులోని.. ‘సర్వే ఆఫ్ ఇండియా’ సంస్థ ఆవరణలో గల ఆడిటోరియంలో ‘ఇంటి పంట’ వర్క్‌షాప్ జరుగుతుంది. స్టీవియా మొక్కలు, కొబ్బరి పొట్టుతో తయారుచేసిన సేంద్రియ ఎరువు, కుండీలు.. అందుబాటులో ఉంటాయి. రాజేంద్రనగర్‌లోని ఆచార్య ఎన్జీరంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్న వ్యవసాయ పరిశోధన సంస్థ(ఏఆర్‌ఐ)లోని కూరగాయల పరిశోధన విభాగం వారి కూరగాయలు, ఆకుకూరల విత్త నాలు లభిస్తాయి. అందరూ ఆహ్వానితులే. ప్రవేశం ఉచితం. పాల్గొనదలచిన వారు 040- 23303849 నంబర్‌కు (ఉదయం 10 గంటల నుంచి మధ్యాహ్నం 2 గంటల మధ్య) ఫోన్ చేసి పేర్లు నమోదు చేసుకోవచ్చు.

విత్తనాలు దొరకట్లేదా?

ఇంటి వ ద్ద కూరగాయాలు పండించుకుందామంటే విత్తనాలు లభించట్లేదా? ఎక్కడ దొరుకుతాయో తెలియట్లేదా? రాజేంద్రనగర్‌లోని ఆచార్య ఎన్జీరంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్న వ్యవసాయ పరిశోధన సంస్థ(ఏఆర్‌ఐ)లోని కూరగాయల పరిశోధన విభాగంలో కిచెన్ గార్డెన్ కిట్స్ లభిస్తున్నాయి. ఇందులో దాదాపుగా 12 రకాల కూరగాయలు, ఆకు కూర మొక్కల విత్తనాలు (టమాట, వంకాయ, బీర, సొర, కాకర, పొట్ల, తోటకూర, పాలకూర, గోంగూర, బెండ, చిక్కుడు సహా) లభిస్తాయి. ఈ కిట్ ధర * 25 మాత్రమే. వివరాలకు 040-24018016 నంబర్‌లో సంప్రదించవచ్చు.

చక్కని సేంద్రియ ఎరువు సీ-పామ్



కొబ్బరి పొట్టుతో తయార్లీ%నెదర్లాండ్స్, ఇజ్రాయెల్ తదితర దేశాల్లోనూ కూరగాయల సాగుకు వినియోగం

విష రసాయనాలు సోకకుండా ఇంటిపట్టున ఓపిగ్గా ఆకుకూరలు, కూరగాయలు పెంచుకుందామంటే.. కంపోస్టు దొరకడమే గగనమవుతోందని ‘ఇంటిపంట’ పాఠకులు తరచూ అంటున్నారు. నిజమే!కొబ్బరి పొట్టుతో తయారైన సేంద్రియ ఎరువు (COIR-PITORGANIC MANURE.. C-POM)చక్కని ప్రత్యామ్నాయం.

రాజమండ్రిలోని కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన కాయర్ బోర్డుప్రాంతీయ కార్యాలయం (0883-2420196) ఈ సరికొత్త సేంద్రియఎరువు తయారీని ప్రోత్సహిస్తోంది. కొబ్బరి పొట్టుతో సీ-పామ్ తయారుచేయడంలో రైతులకు, పారిశ్రామికవేత్తలకు అవసరమైన సహాయసహకారాలు అందిస్తోంది.

కేజీ కొబ్బరి పీచును తయారుచేసేటప్పుడురెండు కేజీల కొబ్బరి పొట్టు వస్తుంది. ఏంచేసుకోవాలో తెలియనిపరిస్థితుల్లో కొబ్బరి పొట్టు గుట్టలు గుట్టలుగా పేరుకుపోయేది. నీటినిమట్టికన్నా 8, 9 రెట్లు అధికంగా పట్టిఉంచే స్వభావం ఉన్న కొబ్బరిపొట్టు.. ‘ఇంటి పంట’ పండించుకునే వారికి చక్కటి వరంలాంటిదనిచెపొఠ956?చ్చు.

పొలాల్లో పంటలు విస్తారంగా సాగుచేసే రైతులు కూడాసీ-పామ్‌ను నిస్సందేహంగా ఎరువుగా వాడుకోవచ్చని కాయర్ బోర్డునిపుణులు తెలిపారు. సీ-పామ్ తయారైన తర్వాత.. ఎన్నాళ్లయినానిల్వ ఉంచుకొని వాడుకోవడానికి అనువైన సేంద్రియ ఎరువు ఇది! నెదర్లాండ్స్ పరిశోధనల ఫలం సీ-పామ్.. సంపూర్ణ పోషకాలు సీ-పామ్‌లో ఉంటాయని...కేవలం దీనిని వాడి కూరగాయలు, ఆకుకూరలు,పండ్లమొక్కలు, ఔషధ మొక్కలు ఇంటిపట్టునేహాయిగా పెంచుకోవచ్చని కాయర్ బోర్డు నిపుణులు చెప్తున్నారు.

కొబ్బరి పొట్టుతో చక్కటిసేంద్రియ ఎరువు తయారుచేసి కూరగాయలుసాగు చేయడంలో ఫలప్రదమైన పరిశోధనలు చేసినది నెదర్లాండ్స్. ఇజ్రాయెల్ తదితర దేశాలు కూడా సీ-పామ్‌నువిస్తృతంగా వినియోగిస్తున్నాయి. శ్రీలంక, భారత్ నుంచి భారీ ఎత్తునఈ దేశాలు ముడి కొబ్బరి పొట్టును దిగుమతి చేసుకుంటున్నాయి.

మన రాష్ట్రంలో ఇప్పుడిప్పుడే దీని ఉత్త, వినియోగంపుంజుకుంటున్నది. కొబ్బరి పొట్టుతో సీ-పామ్ తయారీ సులభమే..సీ-పామ్ సేంద్రియ ఎరువు తయారుచేయడానికి యంత్ర సామగ్రిగట్రా ఏమీ అవసరం లేదు. ప్రతి పంటకూ ఈ ఎరువును ఉపయోగించుకోవచ్చు. కొబ్బరి కాయలపై పీచు తీసినప్పుడు వచ్చే కొబ్బరిపొట్టులో.. కొద్దిగా (ప్లీరోటస్ సోజార్ కాజు అనే) శిలీంద్రాన్ని.. ఆశిలీంద్రం బతికి ఉండడానికి కొంచెం (టన్ను కొబ్బరి పొట్టులో కిలో)యూరియాను కలిపి.. పొరలు పొరలుగా పరవాలి.

ఉదయం,సాయంత్రం నీటితో తడపాలి.. ఇలా 30 రోజుల పాటు చేస్తే సీ-పామ్‌ఎరువు తయారవుతుంది. ఈ శిలీంద్రాన్ని రాజమండ్రిలోని కాయర్‌బోర్డు సరసమైన ధరకు సరఫరా చేస్తోంది. కిలో ప్యాకెట్ నుంచి 50కిలోల బస్తాల సైజులో మార్కెట్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఇంతసింపుల్‌గా తయారయ్యే సహజ ఎరువు ‘ఇంటి పంట’లకు ఎంతోఅనుకూలం కదండీ..!-
న్యూస్‌లైన్ , పెరవలి (ప.గో. జిల్లా)

నిపుణులను సంప్రదించవచ్చు‘ఇంటి పంట’ పాఠకుల మదిలో తలెత్తుతున్న సందేహాలకు,సమస్యలకు సమాధానాలివ్వడానికి నిపుణులు నిత్యంఅందుబాటులో ఉంటారు. సికింద్రాబాద్ తార్నాకలోని సుస్థిర వ్యవసాయ కేంద్రంకార్యాలయంలో 040- 27014302 / 27017735 ఫోన్లలోనిపుణులు నిత్యం అందుబాటులో ఉంటారు. అన్ని పనిదినాల్లోసాయంత్రం 3 గం. నుంచి 6 గం. వరకూ ఫోన్ చేయవచ్చు. హైదరాబాద్ పబ్లిక్ గార్డెన్స్‌లోని అగ్రి. హార్టికల్చరల్ సొసైటీఅధ్యక్షులు మిద్దెల అనంతరెడ్డిని 92461 08262 నంబరులోమధ్యాహ్నం 2 గం. నుంచి 4 గం. వరకూ సంప్రదించవచ్చు.

ఇది చక్కటి సేంద్రియ ఎరువు
- మేడిది రామచంద్రరావు (92477 98246), టెక్నికల్ అసిస్టెంట్, కాయర్ అభివృద్ధి బోర్డు, రాజమండ్రి మొక్కలు పెరగడానికి అవసరమైన అన్ని పోషకాలూకొబ్బరి పొట్టుతో తయారైన సీ-పామ్ సేంద్రియ ఎరువులోపుష్కలంగా ఉన్నాయి. కొబ్బరి పొట్టు ఎరువుతో మట్టి,ఇతర కంపోస్టు ఏమీ కలపనక్కర్లేదు. ముడి కొబ్బరిపొట్టులో కర్బనం అధికంగా ఉంటుంది. అధికంగా ఉన్న కర్బనంను తొలగించేందుకు ప్లీరోటస్ సోజార్ కాజు అనే శిలీంద్రంతో కొబ్బరి పొట్టును శుద్ధి చేస్తున్నాం.5 టన్నుల ముడి కొబ్బరి పొట్టుతో 3.75 టన్నుల సీ-పామ్ సేంద్రియ ఎరువుతయారవుతుంది.

‘ఇంటి పంట’లకు సీ-పామ్ చాలా అనుకూలం. 2 కిలోల సీ-పామ్‌ను 12 రూపాయలకు రాజమండ్రిలోని మా కార్యాలయంలో అమ్ముతున్నాం.మొక్కలు తిరిగి నాటడానికి నర్సరీ ట్రేలలోంచి పీకినప్పుడు వేళ్లు దెబ్బతినకుండాఉండేలా సీ-పామ్ ఉపకరిస్తుంది. నర్సరీలలో దీన్ని బాగా వాడుతున్నారు.సీ-పామ్ తయారీ పెద్ద మార్కెట్ ఉన్న బిజినెస్. ఇంటిపట్టున కూరగాయలు, ఆకుకూరలు పండించుకునే వారు కూడా నిస్సందేహంగా ఈ ఎరువు వాడుకోవచ్చు.మట్టికన్నా 8, 9 రెట్లు తేమను పట్టి ఉంచే స్వభావం ఉన్న ఈ ఎరువు ‘ఇంటిపంట’లకు చక్కగా నప్పుతుంది.

వాడిన తర్వాతే అమ్ముతున్నాను
- చిట్టూరి శ్రీవెంకట సుబ్బారావు (98485 29525), కాయర్ బోర్డు సభ్యుడు, పెరవలి (ప.గో. జిల్లా) శాస్తవ్రేత్తల సూచనమేరకే కొబ్బరిపొట్టుతో పోషక విలువలున్న సీ-పామ్‌సేంద్రియ ఎరువునుమూడేళ్లుగా తయారుచేస్తున్నాను. సొంత చేలకు ఉపయోగించిభూసారం పెరుగుతున్నదని సంతృప్తి చెందినతర్వాతే అమ్మకానికి పెడుతున్నాం. ఈసేంద్రియ ఎరువు గురించి వ్యవసాయాధికారులు, ఉద్యానవన అధికారులు ప్రజల్లో చైతన్యంతీసుకు వస్తే అటు రైతుకు.. ఇటు భూములకుఎంతో ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

నేడు, రేపు ‘ఇంటి పంట’ వర్క్‌షాపులు
‘ఇంటి పంట’యజ్ఞంలో భాగంగా ‘సాక్షి’ఆధ్వర్యంలో ఈనెల 5నుంచి నిర్వహించనున్నవర్క్‌షాపులకు ఏరాపూర్తయ్యాయి. తొలివర్క్‌షాపు మార్చి 5వ తేదీ (శనివారం) సాయంత్రం4 గంటల నుంచి 6 గంటల వరకూ.. హైదరాబాద్‌నడిబొడ్డున పబ్లిక్ గార్డెన్స్‌లోని ‘అగ్రి.హార్టికల్చరల్‌సొసైటీ’ ఆవరణలో జరుగుతుంది. పాఠకుల అపూర్వ సదనను దృష్టిలోఉంచుకొని మార్చి 6వ తేదీ (ఆదివారం) ఉదయం11 గంటల నుంచి 1 గంట వరకూపబ్లిక్ గార్డెన్స్‌లోఅదే వేదికపై వర్క్‌షాపు జరుగుతుంది.

ప్రవేశంఉచితం. నిపుణులతో ముఖాముఖి చర్చించవచ్చు.‘ఇంటి పంట’కు అవసరమైన కుండీలు, విత్తనాలు,వర్మీ కంపోస్టు, వర్మీవాష్, మట్టి మిశ్రమంతోపాటుటెరక్రోట కంపోస్టర్లు కూడా లభిస్తాయి.12న ప్రగతి నగర్ స్కూల్‌లో వర్క్‌షాపుఇకపై ప్రతి శనివారం సాయంత్రం గ్రేటర్‌హైదరాబాద్ పరిధిలోని ఏదో ఒక చోట ‘ఇంటిపంట’ వర్క్‌షాపు జరుగుతుంది. ఈనెల 12వతేదీ(శనివారం)నకూకట్‌పల్లి జేఎన్‌టీయూఎదురురోడ్డులోని ప్రగతి నగర్ సమీపంలో (‘ఎలీప్’వద్ద) గల ధ్యానహిత స్కూల్ ఆవరణలో..సాయంత్రం 4 గంటల నుంచి 6 గంటల మధ్యవర్క్‌షాపు జరుగుతుంది. అందరూ ఆహ్వానితులే.